Venezuela: một tên hạ mấy chim ?

Insight tuần 03/01/2026

Chàng-Ngốc-Già mến chào các bạn,

Năm 2026 vừa mới bắt đầu mà thế giới đã chứng kiến một sự kiện chấn động: lực lược đặc nhiệm tối mật và tinh nhuệ hàng đầu của Quân đội Mỹ là Delta đã bắt sống và đem về New York tổng tống Venezuela Nicolás Maduro (cùng vợ). Một câu hỏi được nhiều người đặt ta là mục tiêu của ông Trump (và Mỹ) lật đổ Maduro là gì?

Có nhiều lý do đã được đưa ra như cáo buộc liên quan đến mua bán ma túy (Mỹ gọi Venezuela là narco-state); lợi ích của Mỹ về dầu mỏ ở Venezuela; cũng như một số lợi ích khác.

Hồi nhiệm kỳ đầu tiên 2020, ông Trump đã cáo buộc cá nhân ông Maduro điều hành mạng lưới buôn bán ma túy ở cấp độ chính phủ cao nhất, tiếp tay cho các băng đảng vận chuyển fentanyl và cocaine vào nội địa Mỹ. Và đây là một trong những cam kết tranh cử quan trọng của Trump.

Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, ông Trump cũng bày tỏ rõ ràng mong muốn tiếp cận dầu mỏ của Venezuela. "Chúng ta sẽ lấy lại số dầu mà thành thật mà nói, lẽ ra chúng ta phải lấy lại từ lâu rồi," ông phát biểu sau vụ bắt giữ Maduro. Venezuela hiện là quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Một bài viết trên Bloomberg giải thích thêm

Các công ty dầu mỏ Mỹ là những “kiến trúc sư” chính của ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela từ một thế kỷ trước, biến quốc gia này thành nhà cung cấp hàng đầu cho Mỹ. Ngành công nghiệp này đã bị quốc hữu hóa vào giữa những năm 1970 và mở cửa trở lại cho đầu tư nước ngoài vào những năm 1990. Người tiền nhiệm có tầm ảnh hưởng của Maduro, Hugo Chávez, đã tịch thu các dự án dầu mỏ lớn của Mỹ vào năm 2007. Các tập đoàn Exxon Mobil và ConocoPhillips đã rút khỏi đây và sau đó giành chiến thắng trong các phán quyết trọng tài quốc tế về việc tài sản của họ bị chiếm đoạt.

Chevron là công ty dầu mỏ duy nhất của Mỹ còn trụ lại Venezuela. Công ty có trụ sở tại Houston này hiện đang có giấy phép hạn chế từ Bộ Tài chính Mỹ để hoạt động trong bốn liên doanh với công ty dầu khí nhà nước Petróleos de Venezuela SA (PDVSA).

Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào ngày 17 tháng 12, Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller đã mô tả các vụ tịch thu tài sản là một sự bất công đối với Hoa Kỳ. “Mồ hôi, trí tuệ và công sức của người Mỹ đã tạo ra ngành công nghiệp dầu mỏ ở Venezuela,” Miller viết. “Sự tịch thu độc đoán đó là vụ trộm cắp tài sản và sự giàu có của người Mỹ lớn nhất từng được ghi nhận.”

Ông Trump cho biết sau chiến dịch ngày 3 tháng 1 rằng Venezuela “đã đánh cắp dầu của chúng ta. Họ đã chiếm đoạt nó... và chúng ta đã hành động vì điều đó.”

Bên cạnh trữ lượng dầu mỏ đứng số 1 thế giới, Venezuela còn được mệnh danh là một "kho báu" tài nguyên thiên nhiên của thế giới với nhiều loại khoáng sản chiến lược và giá trị cao như khí đốt tự nhiên, vàng, quặng sắt, coltan, thorim. Việc kiểm soát được các nguồn tài nguyên lớn là một chiến lược rất quan trọng lâu dài với Mỹ.

Thêm vào đó, vấn đề người nhập cư Venezuela cũng là chuyện đau đầu của chính quyền Trump. Chính quyền Trump phản đối sự hiện diện tại Mỹ của khoảng 700.000 người nhập cư Venezuela, những người đã nhận được sự bảo vệ cho phép họ ở lại dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden. Họ là một phần của cuộc di cư khổng lồ với khoảng 7,7 triệu người do sự sụp đổ kinh tế và chế độ độc tài dưới thời Maduro.

Chính quyền Trump đã thực hiện các bước để thu hồi quyền bảo vệ của những người nhập cư này nhưng đã phải đối mặt với các thách thức pháp lý. Nếu các điều kiện ở Venezuela được cải thiện khi không còn Maduro, có lẽ nhiều người nhập cư sẽ tự nguyện trở về quê hương, giúp chính quyền Trump tránh được những rắc rối khi phải cưỡng chế trục xuất họ.

Nhưng có lẽ sâu xa hơn đó chính là vấn đề địa chính trị và sự phân cực của thế giới. Xung quanh Venezuela không thể không nhắc đến Cuba, Iran, Nga, và đặc biệt là Trung Quốc. Việc lật đổ Maduro cũng phục vụ mục tiêu của chính quyền Trump trong việc làm suy yếu chính phủ tại Cuba, một ưu tiên đặc biệt của Ngoại trưởng Marco Rubio, con trai của những người di cư Cuba. Dưới thời Maduro, Venezuela đã hỗ trợ nền kinh tế Cuba bằng dầu giá rẻ.

Cả Nga và Trung Quốc đều coi Venezuela là "tiền đồn" chống lại sự ảnh hưởng của Mỹ tại Tây Bán cầu. Bắc Kinh đã cho Venezuela vay hơn 60 tỷ USD trong thập kỷ qua, đổi lấy việc thanh toán bằng dầu mỏ. Trung Quốc đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng, viễn thông và công nghệ giám sát. Trong khi đó Nga là nhà cung cấp vũ khí chính (máy bay Su-30, hệ thống S-300) và giúp Maduro né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ thông qua các tập đoàn dầu khí như Rosneft. Nga cũng duy trì một sự hiện diện quân sự nhỏ (cố vấn và kỹ thuật viên) tại đây.

Riêng với Nga và Iran, nếu Mỹ kiểm soát được lượng cung lớn dầu (chủ yếu là dầu nặng từ Venezuela) thì có thể đánh vào túi tiền của Nga và Iran qua cây gậy điều tiết.

Sự kiện ngày 3/1 đánh dấu một bước ngoặt trong quan hệ quốc tế, nơi Mỹ tái khẳng định mạnh mẽ Học thuyết Monroe, trực tiếp thách thức sự hiện diện của Nga và Trung Quốc ngay tại "sân sau" của mình.

Học thuyết Monroe (Monroe Doctrine) ra đời năm 1823 bởi Tổng thống Mỹ James Monroe. Nội dung cốt lõi là Mỹ tuyên bố rằng Tây Bán cầu (Châu Mỹ) là khu vực ảnh hưởng riêng của Hoa Kỳ. Mỹ sẽ không can thiệp vào các vấn đề của Châu Âu, nhưng đổi lại, các cường quốc Châu Âu không được phép thực dân hóa hoặc can thiệp chính trị vào bất kỳ quốc gia nào ở Bắc và Nam Mỹ. Nói thẳng hơn “Châu Mỹ là của người Châu Mỹ”. Từ ngày hôm qua, báo chí lại nhắc đến học thuyết Donroe (Donald Trump + Monroe).

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điều không chắc chắn phía trước.

Trump đã đạt được mục tiêu thay đổi người lãnh đạo, nhưng chưa phải là thay đổi chế độ, vì nhiều nhân vật cứng rắn trong chính phủ của Maduro vẫn còn đó. Trump đã cam kết rằng Mỹ sẽ “điều hành đất nước” để giám sát quá trình chuyển đổi dân chủ; ông đã đe dọa sẽ thực hiện các cuộc tấn công bổ sung nếu những tàn dư của chế độ không hợp tác. Nhưng ngay cả khi chiến thuật ép buộc này hiệu quả, bất kỳ quá trình chuyển đổi chính trị nào cũng có thể kéo dài và hỗn loạn, vì nó bao gồm việc khắc phục những thiệt hại — kinh tế, chính trị, xã hội — từ gần 30 năm theo chủ nghĩa Chavez (Chavismo).

Trong khi đó Trung Quốc có thể viện theo tiền lệ này mà hành xử với Đài Loan hay thậm chí căng thẳng hơn khi kéo Iran vào cuộc. Trong trường hợp Trung Quốc tấn công Đài Loan, thế giới sẽ đối mặt với một cuộc khủng hoảng công nghệ vì Đài Loan (thông qua TSMC) nắm giữ chìa khóa của mọi thiết bị từ AI, iPhone đến hệ thống dẫn đường tên lửa. Một cuộc chiến tại đây sẽ làm tê liệt chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các nhà chiến lược, các quỹ đầu tư có lẽ cũng đã gấp rút đánh giá và xem xét lại các kế hoạch điều phối dòng tiền của mình. Sự bất định đã có dấu hiệu kích hoạt ngay từ đầu năm thì với chúng ta, sự thận trọng cảnh giác cũng cần được kích hoạt và theo dõi sát sao (tăng phòng thủ, tránh đòn bẩy cao).

Thị trường luôn có những giai đoạn sóng gió, mình không can thiệp được thì chỉ có thể thích ứng với tâm thế có sự chuẩn bị và sẵn sàng cho các tình huống khác nhau. Sự bình tĩnh luôn là giải pháp hiệu quả trong bất ngờ.

Mến chúc các bạn một năm mới 2026: Tâm An, Trí Sáng, Thể Cường.