Kinh tế bị Cú đấm Kép

Insight tuần 29/03/2026

Chàng-Ngốc-Già mến chào các bạn,

Cuộc chiến Iran đã bước qua tuần thứ Năm, và tình hình dường như khó khăn hơn cho Mỹ khi biểu tình đang diễn ra trên diện rộng ở Mỹ, lực lượng Houthis chính thức tham chiến, Israel vẫn tấn công Tehran và Iran vẫn tấn công vào nhiều mục tiêu trong khu vực.

Ngoại trưởng Mỹ Rubio nói rằng cuộc chiến sẽ kết thúc trong khoảng thời gian tính theo tuần, chứ không phải là tháng khi Mỹ có những chuẩn bị cho sự đổ bộ quân sự để dứt điểm nhưng rủi ro là rất lớn với chính quyền Trump, tổn thất về con người lớn hơn nhiều so với tài chính trong cái nhìn của người Mỹ.

Kịch bản cuộc chiến kéo dài đã được các định chế tài chính, các tổ chức quốc tế và các nhà đầu tư lớn cập nhật trong các kịch bản kinh tế sắp tới. Và theo kịch bản này, kinh tế thế giới sẽ bị cú đấm kép đó là Lạm phát và Giảm tăng trưởng (khả năng suy thoái).

Giá dầu tăng là một chuyện, nhưng còn quan trọng hơn là gián đoạn nguồn cung: có tiền muốn mua mà cũng không được. Chi phí đầu vào đẩy lên không phải là cú sốc nhất thời rồi giảm thì độ truyền dẫn của nó càng xa và chặt. Lạm phát tăng, lãi suất sẽ phải tăng theo, kinh tế sẽ chậm lại, các khoản nợ xấu sẽ xuất hiện nhiều hơn (như những rạn nứt của tín dụng tư nhân private credit hiện nay) có thể dẫn đến khủng hoảng và suy thoái.

Báo cáo mới nhất của OECD cho biết, dù có những lực đỡ nhất định như thuế quan toàn cầu có phần dịu đi, tăng trưởng nhờ công nghệ, nhưng khủng hoảng ở Iran có thể lấy đi hết thậm chí hơn.

Các mô phỏng trong báo cáo khám phá một kịch bản trong đó giá dầu và khí đốt tăng cao hơn nhiều so với dự báo cơ sở - khoảng 25% trong năm đầu tiên và duy trì ở mức cao sau đó - kết hợp với các điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt hơn. Trong trường hợp này, GDP toàn cầu có thể thấp hơn khoảng 0,5% vào năm thứ hai, trong khi giá tiêu dùng sẽ cao hơn khoảng 0,7 điểm phần trăm trong năm đầu tiên và 0,9 điểm phần trăm trong năm thứ hai.

Chỉ số PMIs toàn cầu cũng cho thấy xu hướng giảm, bị ảnh hưởng từ cú sốc không có độ trễ.

Mà qua chuyện eo biển Hormuz, mới thấy kinh tế thế giới có nhiều "điểm nghẽn” chết người, như bài viết của GS. Michael Spence: thế giới phụ thuộc vào eo biển Malacca, kênh đào Suez, linh kiện ô tô từ một số nhà sản xuất Nhật bản, chip bán dẫn với ASML và TSMC, đất hiếm, hệ thống SWIFT, mạng lưới cáp quang dưới biển.

Vậy thì chúng ta sẽ ứng phó như thế nào nếu tình hình trở nên xấu đi ? Lạm phát tăng, lãi suất tăng, kinh tế chậm lại thì ảnh hưởng đến “túi tiền“ của chúng ta như thế nào ?