Học Giỏi ... so what (et alors) ?

Insight tuần 14/2/2026

Chàng-Ngốc-Già mến chào các bạn,

Hôm qua, như thường lệ mỗi năm, mình được mời tham dự Tết Cộng đồng do ĐSQ Việt nam tổ chức ở Tòa thị chính Thành phố Paris (Hotel de ville, nhiều người không biết cứ nghĩ là khách sạn 😅, cũng đừng nhầm Hotel de Police, đó là sở cảnh sát chứ không phải khách sạn cảnh sát). Được tổ chức ở đây là một vinh dự lớn, không dễ có được.

Mình thuộc dạng cũng hay quan sát, phân tích, nên sau buổi hôm qua trên đường về, mình tự hỏi “sao cộng đồng người Việt làm kinh doanh yếu vậy“. Sáng nay, có lẽ mình đã tìm được 1 phần của câu trả lời.

Người Việt ở Pháp phần lớn là giới trí thức, học hành ngon lành rồi đi làm ở các doanh nghiệp, các cơ quan, tổ chức, trường, viện, rồi thêm cái mindset dễ an phận, thích sự ổn định của dân Pháp.

Nhưng mình nghĩ rộng hơn, đó là mặt trái của sự hiếu học của người Việt.

Người Việt mình từ lâu coi hiếu học là một giá trị quý, một niềm tự hào. Bởi vì học hành là một con đường an toàn để có một cuộc sống tốt hơn, thậm chí thay đổi cuộc đời. Từ khi còn nhỏ, số đông đã được định hướng, khuyến khích nên học thật giỏi, có một tấm bằng xịn, để có một công việc tốt và ổn định (tức là đi làm thuê aka. làm mướn, từ mà Sư thầy Huyền Diệu hay dùng mà mình rất thích).

Nhưng ít ai biết rằng sự Thịnh Vượng đến từ việc kinh doanh (businesses), rằng tốc độ tăng của tiền lương bị tốc độ tăng của lợi nhuận cho hửi khói ngày càng nhiều.

Và rằng dù có công việc tốt, lương cao, thì một phần đáng kể nó bị “tái phân phối”.

Chúng ta thử quan sát xung quanh xem, những gia đình, những quốc gia thịnh vượng, họ làm công ăn lương (gia công FDI) hay là họ làm business ? Vì sao người Do Thái, người Hoa họ giàu có ?

Vậy nên hiếu học, quý trọng trí thức là chuyện tốt, cần thiết, nhưng không vì vậy mà miễn cưỡng, ép thế hệ sau chỉ nên có một con đường. Có kiến thức, có chuyên môn tốt thì hãy cố gắng chuyển hóa nó thành sản phẩm, thành dịch vụ, giải quyết một vấn đề của xã hội. Cái đó mới tạo ra được nhiều giá trị gia tăng.

Chứ không thì người ta hỏi: Học Giỏi .. Rồi sao nữa ???

—

Tuần rồi mình cũng nghe được 1 trao đổi rất hay của Ray Dalio và Tucker Carlson. Mình có tóm tắt ở đây:

Ray Dalio nhận định Hoa Kỳ và trật tự thế giới hiện tại đang ở Giai đoạn 5 của chu kỳ 6 giai đoạn¹. Đây là giai đoạn “bên bờ vực”, đặc trưng bởi mâu thuẫn nội bộ gay gắt, nợ công khổng lồ và sự suy giảm vị thế so với các cường quốc mới nổi.

1. Bài học về Vàng: “Vàng là Tiền, không phải hàng hóa đầu cơ”

Một trong những hiểu lầm lớn nhất của nhà đầu tư cá nhân là xem vàng như một loại cổ phiếu hay hàng hóa để mua bán kiếm lời ngắn hạn.

• Vàng là tiền tệ: Dalio khẳng định vàng là loại tiền dự trữ lớn thứ ba trên thế giới và là tài sản duy nhất không phải là khoản nợ (liability) của ai khác.

• Đừng nhìn vào giá Spot (giá ngay): Thay vì lo lắng giá vàng ngày mai tăng hay giảm, hãy tự hỏi: “Tôi nên có bao nhiêu phần trăm tài sản là vàng để an toàn?”. Lời khuyên của ông là nên phân bổ từ 5% đến 15% danh mục đầu tư vào vàng.

• Lớp khiên bảo vệ: Vàng hoạt động tốt nhất khi các loại tiền tệ truyền thống (tiền pháp định) và nền kinh tế gặp khủng hoảng (như lạm phát thập kỷ 70 hay khủng hoảng thập kỷ 30). Khi bạn thấy giá vàng tăng, thực chất là giá trị của đồng tiền giấy đang giảm.

2. Phân biệt sinh tử: “Sự giàu có” (Wealth) vs “Tiền” (Money)

Rất nhiều người nhầm lẫn giữa việc sở hữu nhiều tài sản và việc có tiền. Ray Dalio cảnh báo sự khác biệt này có thể trở nên nguy hiểm trong khủng hoảng:

• Ảo ảnh của sự giàu có: “Giàu có” thường là các con số kế toán (định giá cổ phiếu, bất động sản). Nó có thể bốc hơi nhanh chóng khi bong bóng vỡ hoặc thị trường mất thanh khoản.

• Tiền là thanh khoản: “Tiền” là thứ bạn dùng để thanh toán hóa đơn và trả nợ. Bạn không thể trả tiền ăn tối bằng một phần danh mục cổ phiếu chưa bán được.

• Rủi ro thanh khoản: Trong các cuộc khủng hoảng, nhu cầu về “tiền” tăng vọt (để trả nợ), buộc người ta phải bán tháo “tài sản”, làm sụp đổ giá trị tài sản.

• Nguy cơ thuế tài sản: Khi khoảng cách giàu nghèo quá lớn, áp lực chính trị sẽ dẫn đến việc đánh thuế vào người giàu. Để nộp thuế, người giàu phải bán tài sản, và điều này càng làm giảm giá trị tài sản đó.

3. Cảnh báo về Tiền Kỹ thuật số do Chính phủ phát hành (CBDC)

Mặc dù tiền kỹ thuật số tiện lợi, nhưng nếu nó do Ngân hàng Trung ương phát hành, nó mang lại những rủi ro tự do cá nhân to lớn:

• Mất quyền riêng tư: Chính phủ sẽ biết từng giao dịch bạn thực hiện. Sẽ không còn sự riêng tư nào cả.

• Công cụ kiểm soát: Chính phủ có thể tự động trừ thuế, kiểm soát dòng vốn chảy ra nước ngoài, hoặc đóng băng tài sản của bạn ngay lập tức.

• Rủi ro chính trị: Nếu bạn trở thành người “không được ưa thích về mặt chính trị” (politically disfavored), bạn có thể bị ngắt kết nối khỏi hệ thống tài chính. Do đó, CBDC không phải là nơi trú ẩn an toàn cho tài sản tích lũy.

4. Chiến lược “Kiềng ba chân” để bảo vệ tương lai

Khi được hỏi người bình thường nên làm gì để chuẩn bị cho những biến động (như nội chiến, suy thoái, hay xung đột), Ray Dalio đưa ra lời khuyên gói gọn trong 3 yếu tố:

• Tài chính:

◦ Hãy kiếm nhiều hơn tiêu và tiết kiệm phần dư ra.

◦ Đa dạng hóa danh mục đầu tư (bao gồm cả vàng) để không bỏ trứng vào một giỏ.

• Nơi sinh sống (Di cư):

◦ Hãy nhìn vào dòng di cư của dòng tiền và con người. Mọi người đang rời bỏ những nơi hỗn loạn để đến những nơi có sự văn minh, cơ hội kinh tế và an toàn.

◦ Nguyên tắc vàng: “Tránh xa các cuộc nội chiến và chiến tranh quốc tế”. Nếu nơi bạn sống đang trở nên cực đoan và bạo lực, hãy cân nhắc di chuyển.

• Giáo dục và Gia đình:

◦ Đầu tư quan trọng nhất là giáo dục con cái. Hãy dạy chúng cách cư xử văn minh và kỹ năng làm việc hiệu quả (productive). Khả năng tự xoay sở và thích nghi của con cái là tài sản lớn nhất.

5. Tư duy cốt lõi: “Lo lắng để không phải lo lắng”

Cuối cùng, Ray Dalio chia sẻ một nguyên tắc tâm lý: “Nếu bạn lo lắng, bạn không cần phải lo lắng. Và nếu bạn không lo lắng, bạn cần phải lo lắng”.

• Sự lo lắng thúc đẩy bạn chuẩn bị (mua vàng, đa dạng hóa, giáo dục con cái, chọn nơi sống an toàn). Khi đã chuẩn bị kỹ, bạn sẽ an toàn.

• Ngược lại, sự chủ quan và tin rằng “mọi thứ sẽ ổn” chính là lúc rủi ro ập đến tàn khốc nhất.

—

Cũng liên quan đến chuyện tiền lương và lợi nhuận ở trên, tuần qua trên tờ WSJ cũng có 1 bài hay về chuyện Tiền Lớn Trong Nền Kinh Tế Ngày Nay Đang Chảy Vào Vốn, Thay Vì Lao Động.

Lợi nhuận đã tăng vọt kể từ sau đại dịch, và giá trị thị trường gắn liền với những khoản lợi nhuận đó còn tăng mạnh hơn. Kết quả là: Vốn — bao gồm các doanh nghiệp, cổ đông và những nhân viên “ngôi sao” — đang thắng thế, trong khi người lao động trung bình chỉ chắt chiu được những lợi ích nhỏ giọt.

Kể từ cuối năm 2019, ngay trước đại dịch, người lao động về cơ bản chỉ đang cố gắng bắt kịp. Sau lạm phát, lương trung bình mỗi giờ tăng 3%. Đối với tổng thể người lao động, tổng thù lao tăng 8%. Trong khi đó, lợi nhuận đã tăng tới 43%.

Năm ngoái là một năm khá ổn đối với tiền lương, nhưng còn tuyệt vời hơn đối với lợi nhuận. Theo FactSet, kết quả kinh doanh bùng nổ của Big Tech tuần qua đã giúp biên lợi nhuận của chỉ số S&P 500 đạt mức cao nhất kể từ ít nhất là năm 2009. Lấy lợi nhuận đang tăng nhân với tỷ lệ giá trên thu nhập (P/E) cao hơn, và bạn sẽ có một thị trường chứng khoán “lơ lửng” trên mây.

Tài sản chứng khoán của các hộ gia đình hiện tương đương gần 300% thu nhập khả dụng hàng năm, so với mức 200% vào năm 2019. Ở mức độ này, sự giàu có bắt đầu đối đầu với tiền lương trong vai trò là động lực thúc đẩy tiêu dùng, ít nhất là đối với các hộ gia đình khá giả sở hữu hầu hết cổ phiếu.

Restrepo, nhà kinh tế học của Yale, dự đoán rằng khi các công ty tích hợp AI vào hoạt động, tỷ trọng doanh thu dành cho lao động sẽ ngày càng thu hẹp, giống như những gì đã xảy ra với các nhà máy trong nhiều thập kỷ qua. Và, cũng giống như tiền lương của công nhân lao động chân tay từng bị ảnh hưởng, tiền lương của giới lao động tri thức (white-collar) bị AI thay thế cũng sẽ chịu chung số phận.

Sẽ có những người chiến thắng, Restrepo nói: Đó là những người lao động mà công việc đòi hỏi kỹ năng xã hội, sự gần gũi trực tiếp hoặc lao động thủ công, và những người tiêu dùng được hưởng sản phẩm dịch vụ rẻ hơn. Nhưng kẻ chiến thắng lớn nhất của tất cả? Chính là các cổ đông.

Điều này mình cũng đã đề cập trong chuyên đề “Game Tài chính, Hiểu Game đổi đời“, các bạn nào chưa đăng ký thì mình luôn welcome.

Tuần này thì các bạn ở Việt nam bắt đầu nghỉ Tết rồi, được 9 ngày thì cũng khá nhiều, các bạn ở nước ngoài thì vẫn đi làm bình thường, một số người chắc xin nghỉ ngày mồng 1 để làm mâm cơm cúng ông bà tổ tiên.

Mình xin được chúc mọi người đón Năm Mới Bính Ngọ thật vui, nhiều an lành và may mắn.

—

chương trình Combo2026 đã kết thúc, tuy nhiên nếu ai đó được giới thiệu từ một thành viên Prime Pro Max thì mình vẫn giữ ưu đãi. Các bạn đã là thành viên, hãy chia sẻ cho ai đó mình quý mến như một món quà đầu Xuân.
Link chia sẻ:
https://prime.changngocgia.com/c/thongbao/khuyen-hoc-dau-nam-2026

1. Ray Dalio cho rằng Chu kỳ Lớn (The Big Cycle) có 6 giai đoạn: bắt đầu, phát triển, đỉnh cao, suy yếu, khủng hoảng, chuyển giao. Cụ thể: Giai đoạn 1: Trật tự Mới và Sự trỗi dậy (The New Order); Giai đoạn 2: Xây dựng và Thịnh vượng (The Resource-Allocation System); Giai đoạn 3: Hòa bình và Thịnh vượng cực thịnh (The Era of Great Prosperity); Giai đoạn 4: Chi tiêu quá mức và Nợ nần (The Era of Excesses); Giai đoạn 5: Suy thoái tài chính và Xung đột nội bộ (Serious Financial Deterioration); Giai đoạn 6: Chiến tranh và Thay đổi Trật tự (War and The New Order).