Tuần vừa qua thị trường thật là sôi động, kiểu như anh em dân tài chính vừa mới đi nghỉ hè về, hoạt động bù cho mấy tuần nghỉ ngơi.
Thu hút nhiều sự chú ý nhất là thị trường trái phiếu, giá $BTC IBIT 0.00%↑ và vàng. (à có em cổ phiếu MRNA 0.00%↑ tái sinh, làm 1 cây nến như memecoin, nhờ vắc-xin ung thư).
Tình hình là lợi tức trái phiếu của Mỹ và nhiều nền kinh tế lớn tăng mạnh và ở mức kỷ lục. Lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn US 30 năm cao nhất từ 2007, Nhật 10 năm cao nhất 30 năm, Đức/Pháp/Anh cũng lập đỉnh nhiều năm. Lý do (ko phải Lý N. Kỳ) là bởi nợ công phình to (Mỹ gần 40 nghìn tỷ USD), rủi ro lạm phát từ giá dầu >90 USD (xung đột Iran) và cạnh tranh vốn từ phát hành trái phiếu của các công ty AI.
Đến mức mấy tay to trên thị trường trái phiếu (gọi là bond vigilantes) phải cảnh báo, nhất là với các chính phủ, phải tém tém lại, chứ không thì cái đà này như vòng xoáy tử thần: càng vay để trả → càng nợ (lãi tăng) → càng vay.
Y như rằng Bộ tài chén của Mỹ ra tay bằng cách tăng gấp đôi lượng mua lại (buyback) trái phiếu kì hạn dài lên ít nhất 4 tỷ usd mỗi lần thực hiện (từ 2 tỏi lên 4 tỏi). Tuy là có thiện chí nhưng số lượng này là muối bỏ biển so với thị trường 32 nghìn tỷ. Khi có thông tin, thị trường cũng phản ứng tích cực một chút, như uống paracétamol 1000 mg để hạ sốt. Nhưng rồi sau đó 1 ngày, yield lại tăng và USD 0.00%↑ lại giảm.
Thị trường như muốn nói với anh Scott Bessent, bộ trưởng rằng “anh rất tốt, nhưng em rất tiếc, em vẫn lo lạm phát và anh không kiểm soát được Nợ”.
Nợ công không kiểm soát dẫn đến một hệ lụy là đồng tiền mất giá, còn gọi là debasement (ở đây là dollar-debasement). Khái niệm này bắt nguồn từ thời tiền kim loại, khi vua chúa giảm hàm lượng vàng/bạc trong tiền xu để “in” thêm tiền mà không tăng thuế. Ngày nay, với tiền fiat (không gắn vàng), nó xảy ra khi cung tiền tăng nhanh hơn sản lượng kinh tế thực.
Từ năm 1971 (khi Mỹ cắt đứt hoàn toàn liên kết với vàng – Nixon Shock), đô la đã mất khoảng 87% sức mua theo dữ liệu CPI của BLS. 1 USD năm 1971 chỉ còn tương đương khoảng 0,13 USD năm 2026 về sức mua.
Yield của trái phiếu tăng, cùng lúc đó định giá của cổ phiếu Mỹ đang ở mức cao, đang ở mức gần 30. Điều này dẫn đến chuyện gì?
Nhà đầu tư người ta sẽ so sánh. P/E là 30 thì Earnings Yield là 1/30 tức có 3,33%. So với yield trái phiếu thì thấp hơn. Ui cha, rủi ro hơn mà kỳ vọng sinh lợi thấp hơn?
Sự chênh lệch giữa 2 cái yield này gọi là Phần bù rủi ro cổ phiếu (Equity Risk Premium – ERP), nghĩa là khi nắm giữ cổ phiếu phải được yield cao hơn trái phiếu. Pà con rút khỏi cổ phiếu là vì đi theo tiếng gọi của cái đầu, chứ không phải con Xim.
Chưa kể cổ phiếu AI thời gian qua đã bay tung nóc, nhiều nhà đầu tư trong 1 năm mà bằng cả chục năm, áp lực chốt lời (do vợ hối thúc) không hề nhỏ.
Và như vậy tiền sẽ chạy về đâu ?
Hai chỗ được hưởng lợi ngày là BTC (cùng với đó là crypto), và vàng. Bác Ray Dalio hôm thứ 6 trên LinkedIn còn gửi lời nhắn nhủ nên tăng tỷ trọng vàng và BTC, khi đồng usd trên đà mất giá.
Và như mọi người đã thấy, vàng chạm mốc 4k6, còn BTC tuần rồi có 1 cây nến xanh mạnh mẽ, có lúc chạm lên đến 79k.
Nhưng thật ra mọi việc nó “gradually and then suddenly” (the Sun Also Rises (Mặt trời vẫn mọc) của Ernest Hemingway, xuất bản năm 1926). BTC đã trầm lắng gần cả năm trời, và bắt đầu từ tháng 1/2026, đã có tích lũy từ một số nhóm.
BTC tăng mạnh (25%) trong tuần đã giúp anh Michale Saylor MSTR 0.00%↑ từ bại thành thắng, đang lỗ 13 tỷ usd giờ thành lời gần 2 tỷ usd vì giá vốn của ảnh là $75,385. Các altcoins cũng được đà hồi phục khá mạnh, như ETH, HYPE …
Thấy BTC tăng lại thế này, nhiều bạn sẽ lăn tăn, liệu có nên lên tàu lúc này không? Như mình đã chia sẻ rất nhiều lần trong cộng đồng và các bạn học viên lớp tài sản số, hãy xem BTC như một loại vàng mới, cả trăm năm qua người ta stack vàng, thì kỷ nguyên mới này, stack BTC.
Dân ủng hộ BTC hay nói vui rằng thế giới có 60 triệu triệu phú usd, mà chỉ có 21 triệu BTC, mỗi triệu phú mua 1BTC là không đủ rồi.
Tính đến giữa tháng 8 năm 2026, nguồn cung Bitcoin đã được khai thác/đang lưu hành đã vượt mốc 20,07 triệu BTC.
Con số này tương đương khoảng 95,57% nguồn cung tối đa cố định 21 triệu, còn lại khoảng 929.000–930.000 BTC (khoảng 4,4%) chưa được khai thác.
Phần nguồn cung còn lại (hiện dưới 1 triệu BTC) vẫn được dự kiến sẽ mất đến khoảng năm 2140 mới phát hành hết, do cơ chế giảm phần thưởng khối theo chương trình (halving) làm giảm dần phần thưởng khai thác.
BTC ngày nay là tài sản toàn cầu, phi chính phủ, được các nhà đầu tư truyền thống tiếp cận qua các ETFs, và lớn mạnh là nhờ Wallstreet. Mỹ hiện nay vẫn bá chủ võ lâm về thị trường tài chính, có nội cung và tuyệt chiêu mà Trung Quốc hay EU chưa thể có được.
“Quyền lực của Wall Street cuối cùng dựa trên một hình thức năng lực sản xuất: khả năng biến một khối lượng tiết kiệm toàn cầu khổng lồ thành các khoản đòi hỏi thanh khoản cao, có thể giao dịch và có thể phòng hộ.
Một hệ thống tài chính đa cực thực sự không thể chỉ được tuyên bố: Cho đến khi các thị trường đối thủ có thể thực hiện những chức năng này ở quy mô tương đương, thế giới có thể muốn rời Wall Street nhanh hơn khả năng thực sự làm được điều đó.”
Trung Quốc đang chạy đua với Mỹ không chỉ về kinh tế mà còn AI.
Các startup AI Trung Quốc như Z_AI của Tang Jie và Moonshot của Yang Zhilin đang thu hẹp khoảng cách với OpenAI và Anthropic chỉ trong vài tháng. Họ không đột phá từ hư không. Công thức quen thuộc: khéo léo bắt chước, hỗ trợ nhà nước mạnh mẽ, văn hóa mã nguồn mở và “chưng cất” mô hình Mỹ.
Tang, giáo sư Thanh Hoa gần 25 năm nghiên cứu học máy, cùng học trò Yang đã biến “Thung lũng Silicon ảo” Trung Quốc thành hiện thực. DeepSeek của Liang Wenfeng gây sốc năm 2025 với mô hình rẻ nhưng mạnh, nhờ kỹ thuật tiết kiệm chip như MoE và MLA. Nhà nước đổ tiền vào Thanh Hoa, tài trợ startup và trở thành khách hàng sớm. Gần một nửa vốn đầu tư nửa đầu năm nay chảy vào AI.
Dù bị Mỹ hạn chế chip tiên tiến, họ làm nhiều hơn với ít hơn. Một số công ty thuê cựu nhân sự OpenAI, Google. Anthropic cáo buộc chưng cất quy mô lớn, nhưng thực tế này diễn ra toàn cầu.
Khoảng cách giờ chỉ còn vài tháng. Trung Quốc không chỉ bắt kịp – họ đang buộc thế giới phải nhìn lại. Mỹ cần tỉnh táo: đây không còn là cuộc đua công nghệ đơn thuần, mà là cuộc chiến định hình tương lai.
Và các nước phương Tây thì đang lo ngại một China shock v2 (lần 1 là 2001 khi TQ gia nhập WTO), nhưng cũng có ý kiến cho rằng TQ cũng đang lo về chuyện thặng dư thương mại của mình.
Trung Quốc vừa ghi nhận thặng dư thương mại lớn nhất lịch sử, xuất khẩu vẫn tăng mạnh. Câu hỏi cũ trở lại: đây là mối đe dọa toàn cầu hay nguồn lợi?
Một số nhà kinh tế muốn bảo hộ để ép Bắc Kinh tái cân bằng. Michael Strain (AEI) phản bác: thương mại với Trung Quốc không phá hủy nhiều việc làm sản xuất Mỹ như tưởng, mà mở cơ hội xuất khẩu. Vấn đề thật sự là công nhân khó chuyển nghề và ít sẵn sàng di chuyển. Xây tường hay kìm hãm công nghệ không giải quyết được.
Desmond Lachman ngược lại: cú sốc Trung Quốc đã tàn phá công nghiệp Mỹ đầu những năm 2000 và đang đe dọa châu Âu. Bắc Kinh khó tự thay đổi mô hình xuất khẩu lỗi thời. Bảo hộ có thể là cách duy nhất bảo vệ ngành công nghiệp và thúc đẩy cải cách.
Daniel Gros nhấn mạnh: thuế quan không xóa được gốc rễ – tiết kiệm dư thừa. Giống Nhật Bản, thặng dư sẽ còn lâu. Gene Frieda đề xuất G7 dùng đe dọa thuế chung làm đòn bẩy buộc nhân dân tệ tăng giá. Jeffrey Frankel nghi ngờ: can thiệp tỷ giá chỉ chuyển tiết kiệm sang đầu tư. Dani Rodrik đi xa hơn: thâm hụt của các nước khác thực chất là chuyển sức mua, có lợi khi nền kinh tế đang gần đầy công suất. Ai nên lo nhất? Chính Trung Quốc.
Bảo hộ hay mở cửa? Câu trả lời vẫn chưa thống nhất.
Và tin về Trung Quốc cũng khiến nhiều người liên tưởng đến trường hợp Việt nam:
Tòa án Trung Quốc tuyên án tù chung thân đối với nhà sáng lập Tập đoàn Evergrande Trung Quốc Hứa Gia Ấn vì thực hiện gian lận tài chính quy mô lớn và kéo dài.
Tòa án tại Thâm Quyến xác định Hứa và các thực thể của Evergrande đã thổi phồng tài sản và che giấu nợ phải trả trong giai đoạn 2016–2021.
Hứa bị lệnh tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân, còn Evergrande và đơn vị bất động sản chủ lực bị phạt hơn 2 tỷ USD.
Hứa Gia Ấn từng là một trong những người giàu nhất thế giới, một ông trùm bất động sản đã dùng hàng tỷ USD của công ty để mua một câu lạc bộ bóng đá và tài trợ nghiên cứu y khoa tại Đại học Harvard.
Cỗ máy tăng trưởng của Evergrande được thúc đẩy bởi một chu kỳ đơn giản: vay tiền, mua đất, bán nhà trước rồi lại vay tiếp. Trong nhiều năm, giá nhà tăng và nhu cầu dường như vô hạn ở Trung Quốc khiến mô hình kinh doanh này trông như bất khả chiến bại.
Ở đỉnh cao, Evergrande không chỉ là một nhà phát triển bất động sản. Hứa mở rộng sang bóng đá, nước đóng chai được diễn viên Thành Long quảng cáo, xe điện và tài chính. Năm 2010, Evergrande mua câu lạc bộ bóng đá Quảng Châu và đổ tiền xây dựng đội bóng giành chức vô địch AFC Champions League năm 2013.
Cuộc khủng hoảng bất động sản được tượng trưng bởi Evergrande vẫn tiếp tục kéo nền kinh tế Trung Quốc đi xuống, nhiều năm sau khi công ty sụp đổ, và thị trường bất động sản vẫn chưa chạm đáy.
Đầu tư bất động sản ở Trung Quốc trong bảy tháng đầu năm nay giảm 19% so với cùng kỳ năm trước.
Hứa Gia Ấn là Hui Ka Yan. Thời trước, Vietnam cũng có 1 người kinh doanh bds rất giỏi là Hui Bon Hoa (họ Hui)
Và để kết thúc Insight tuần này, mến gửi đến các bạn chia sẻ của Gunjan Banerji là một phóng viên tài chính nổi tiếng của The Wall Street Journal (WSJ).
Banerji ngồi xuống với những người có tài sản từ vài chục triệu đến hàng tỷ USD. Cô quan sát cả những khoảnh khắc ngoài camera với trợ lý, bạn bè, gia đình, và thậm chí chơi trò “may mắn hay kỹ năng” để xem họ đánh giá nguồn gốc của sự giàu có. Mục tiêu là nhìn vào những khoảnh khắc vừa “đau bụng” (mất tiền lớn) vừa “hưng phấn” (ăn mừng thành công) đã định hình họ.
Dựa trên các cuộc phỏng vấn trong series (ví dụ với Baiju Bhatt đồng sáng lập Robinhood, Kenn Ricci của ngành hàng không tư nhân, Bill Perkins, v.v.), bài báo nhấn mạnh vài điểm nổi bật về tư duy của giới siêu giàu:
1. Chấp nhận rủi ro cực lớn và mất tiền “bình thường”
Họ sẵn sàng đặt cược lớn. Một ví dụ điển hình là Baiju Bhatt: giá trị cổ phiếu Robinhood của ông từng vượt 2 tỷ USD cuối 2021, rồi sụt xuống khoảng 500 triệu USD trong năm 2022 – mất khoảng 1 tỷ USD chỉ trong vài tháng. Ông thừa nhận “đau” và “tổn thương tự ái”, nhưng lúc đó tập trung vào việc cứu công ty hơn là nhìn vào con số tài sản cá nhân. Nhiều người khác cũng từng mua máy bay riêng rồi phải bán khi thị trường đảo chiều.
Tư duy này xem biến động lớn là một phần của trò chơi, không phải thảm họa cá nhân.
2. Tiêu tiền một cách “có chủ đích” và mạnh tay khi chiến thắng
Họ không chỉ tiết kiệm. Có người tổ chức kỳ nghỉ châu Âu trị giá 1 triệu USD để ăn mừng một thương vụ thành công. Một số khác mua xe siêu sang (như Ferrari F40) ngay sau IPO.
Quan điểm phổ biến là tiền phải được dùng để tạo trải nghiệm và “memory dividends” (cổ tức ký ức), chứ không chỉ tích lũy. Một số chủ động tặng bạn bè/gia đình số tiền tối đa được miễn thuế mỗi năm để giữ mối quan hệ.
3. Quản lý gia đình như quản lý công ty – họp “board” với con cái
Nhiều người tổ chức họp gia đình định kỳ (thường quý) để bàn về tài sản, đầu tư, chi tiêu và kế hoạch thừa kế. Ví dụ Kenn Ricci (tỷ phú ngành máy bay riêng) tổ chức họp quý với con, hỏi về “net worth có thể chạm tay được”, những gì đang giữ gìn và cách sử dụng. Hàng năm còn có buổi họp lớn về kế hoạch di sản, nơi mọi người công khai tài sản của mình.
Mục đích là tránh xung đột thừa kế, dạy con hiểu giá trị tiền bạc và không “che chắn” chúng khỏi thực tế giàu có. Đây là cách họ cố gắng phá vỡ quy luật “áo sơ mi đến áo sơ mi trong ba đời”.
4. May mắn hay kỹ năng?
Banerji thường hỏi họ về vai trò của may mắn so với kỹ năng. Nhiều người thừa nhận may mắn quan trọng (đúng thời điểm, đúng ngành, đúng đối tác), nhưng nhấn mạnh kỹ năng chịu đựng thất bại, kiên trì sau hàng chục lần bị từ chối (như Bhatt bị từ chối 70–75 lần khi gọi vốn cho Robinhood), và khả năng tập trung vào công việc khi thị trường sụp.
5. Tư duy “high-stakes, high-reward”
Họ xem tiền như công cụ để chơi lớn hơn, không phải mục tiêu cuối cùng. Thất bại lớn không làm họ dừng lại; nhiều người sau khi kiếm được tỷ đô vẫn bắt đầu lại từ đầu (ví dụ Bhatt rời Robinhood để theo đuổi giấc mơ data center ngoài không gian). Họ cũng ý thức rằng tiền thay đổi quan hệ (bạn bè, gia đình), nên chủ động quản lý điều đó.
Hy vọng là các bạn ở đây, có thể sớm áp dụng được những “bí kíp” của giới siêu giàu ở trên.
Chàng-Ngốc-Già,
PS. tiền Dại tiền Khôn tập 103 vừa rồi rất được thích, mọi người có thể xem lại ở đây
